Hết Chá – Lễ hội mùa hoa ban

Vào cuối tháng 3, đầu tháng 4, khi sắc đỏ, sắc hồng của hoa mận, hoa đào nhường chỗ sắc trắng tinh khiết của loài hoa núi rừng – hoa ban đua nở, cũng là thời điểm chuyển giao đẹp nhất của đất trời Mộc Châu. Lên Mộc Châu du lịch vào thời điểm này, bạn không chỉ được đắm chìm trong những cánh rừng hoa ban ngợp trời mà bạn còn có cơ hội tham gia vào lễ hội Hết Chá – lễ hội truyền thống của người Thái. Lễ hội Hết Chá được tổ chức định kì khoảng từ ngày 23-26 hằng năm.

Hết Chá – Lễ hội mùa hoa ban

Toàn cảnh lễ hội của người Thái Trắng (Nguồn Internet)

Lễ hội Hết Chá là một sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của đồng bào dân tộc Thái trắng ở Sơn La, với mục đích thể hiện tinh thần đoàn kết cộng đồng làng bản trước mùa xuân sang, mùa của vạn vật cỏ cây đâm chồi nảy lộc, mùa của sức sống mãnh liệt tình yêu đôi lứa. Lễ hội cũng là dịp để các con nuôi tỏ lòng thành kính với người thầy chữa bệnh cho mình, mang đậm tính nhân văn sâu sắc, thể hiện tình cảm giữa con người với con người ví như câu “Được ăn đừng quên đũa. Được ở đừng quên ơn” không nên quên ơn người đã giúp đỡ mình trong lúc hoạn nạn, ốm đau. Đây cũng là dịp để trai gái tìm hiểu, yêu nhau, thể hiện nét đẹp văn hóa ứng xử trong tình yêu đôi lứa của đồng bào Thái trắng.Lễ hội Hết Chá Lễ hội được tổ chức thường niên vào mùa Xuân ở Bản Áng (xã Đông Sang), Mộc Châu, Sơn La.

Hết Chá – Lễ hội mùa hoa ban

Ai cũng háo hức, vui đùa trong lễ hội mùa hoa ban (Nguồn Internet)

Không gian và quy mô tổ chức Hết Chá không cầu kỳ tốn kém. Phần hội của Hết Chá vui nhộn, thể hiện tinh thần thượng võ, khơi dậy nền văn minh lúa nước của dân tộc.

Hết Chá – Lễ hội mùa hoa ban

Các cô gái Thái uyển chuyển trong những điệu múa dân tộc (Nguồn Internet)

Qua thời gian, lễ hội Hết Chá đã bị mai một, không được truyền lại cho con cháu. Hiện nay Bản Áng (xã Đông Sang, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La) đã khôi phục lại được lễ hội này. Lễ hội Hết Chá của đồng bào dân tộc Thái trắng Bản Áng thường diễn ra 2 – 4 ngày liên tục, với quy mô hộ gia đình. Đây là lễ ăn Tết chia tay với mùa xuân của người Thái trắng, để bước vào sản xuất vụ mùa trong năm tới đạt kết quả tốt.

Hết Chá – Lễ hội mùa hoa ban

Các cặp bố con của chương trình “Bố ơi, mình đi đâu thế?” cũng đã có dịp trải nghiệm lễ hội truyền thống này (Nguồn Internet)

Huyền thoại Lễ hội

Chuyện rằng, xưa kia, người Thái rất nghèo, không có tiền mua thuốc chữa bệnh, thường đến nhờ thầy mo. Thầy mo dùng mẹo và nhờ thần linh nên đã chữa được bệnh cho dân làng. Mang ơn thầy mo, nhiều người xin được làm con nuôi của ông. Và rồi, cứ mỗi dịp cuối năm (vào 29, 30 Tết), con cháu lại đến tạ ơn thầy mo, nhưng thời điểm đó đang bận rộn cho tết nên thầy mo ấn định lễ tạ ơn sẽ tổ chức vào tháng 3 hàng năm… Lễ hội Hết Chá từ đó mà thành. Thông qua Lễ hội Hết Chá, thầy mo truyền những thông điệp của các vị thần linh tới mọi người. Đây là hình thức sinh hoạt văn hóa tâm linh sâu sắc, là lễ hội đoàn kết cộng đồng, cùng giúp nhau vượt qua những khó khăn trong cuộc sống. Cũng là dịp để người dân tạ ơn đất trời, tạ ơn đấng sinh thành, giáo dưỡng, cầu chúc cho vạn vật hòa hợp, sinh sôi nảy nở, cuộc sống yên vui, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt bội thu, mọi người ấm no hạnh phúc. Lễ hội còn thể hiện ý thức gắn kết cộng đồng dân tộc Thái, cùng nhau bước vào mùa vụ mới.

Hết Chá – Lễ hội mùa hoa ban

Bố con nghệ sĩ hài Xuân Bắc làm không khí lễ hội trở nên náo nhiệt, vui vẻ (Nguồn Internet)

Quy mô lễ hội

Lễ hội gồm có 2 phần: phần Lễ và phần Hội

Phần lễ là dịp để người con nuôi bày tỏ lòng thành kính với thầy mo đã chữa bệnh cho mình, thể hiện tính nhân văn sâu sắc. Với những tích truyện xưa được kể và dựng lại do chính những người dân bản biểu diễn, người tham dự Lễ hội sẽ được truyền dạy kinh nghiệm sản xuất cũng như nghe những lời răn dạy để mọi người sống với nhau tốt hơn. Điểm nổi bật của những tích trò là tính hài hước, hóm hỉnh theo lối gái giả trai, trai giả gái, làm cho người xem nhiều phen cười thỏa thích.

Hết Chá – Lễ hội mùa hoa ban

Mọi thứ được chuẩn bị chu đáo cho lễ hội sắp diễn ra (Nguồn Internet)

Phần hội diễn ra những trò diễn dân gian vui nhộn, dạy con cháu khai hoang ruộng, tập cho trâu cày, khơi dậy nền văn minh lúa nước của đồng bào dân tộc. Đan xen một số tiết mục kịch câm dí dỏm, vui nhộn phê phán những thói hư tật xấu, khích lệ những cái hay, cái đẹp trong cuộc sống thường nhật. Bên cạnh đó, là những điệu xòe uyển chuyển, nhịp nhàng, duyên dáng quanh cây nêu hòa cùng tiếng trống, chiêng rộn rã và âm thanh trầm bổng của đội nhạc như đang mời gọi. Điệu xòe trong Lễ hội Hết Chá được gọi là “Xòe Chá” gồm 6 mục chủ yếu, mỗi mục gắn với một sự việc, được minh họa bằng kịch câm. Các cụ ngày xưa soạn thành thơ, như ca ngợi tình yêu trai gái, vợ chồng, trong mục có tên:

Rủ nhau đi hái măng rừng

Thanh niên trai gái làng ơi

Lúc lâm mệt nhọc nghỉ ngơi chút nào

Phát xong nương dẫy ta mừng

Cùng nhau đi hái măng rừng để ăn

Em cầm dao thuổng giúp anh

Anh đào măng được anh dành cho em

Anh ơi cố đào cho nhanh

Được măng đầy bế em anh cùng về

Không thì cha đợi, mẹ mong

Nếu anh còn có tấm lòng bên em

Hay là “Bảo vệ hoa màu – làng xóm” được minh họa bằng những câu thơ:

Ngày đêm canh gác bản làng

Bảo vệ nương ruộng xóm làng yên vui

Không cho thú phá giặc xâm

Người đeo dao kiếm, người cầm cung tên

Thú nào phá hoại ruộng ta

Mọi người mõ chống đuổi ra khỏi làng

Tuần tra canh gác bản mường

Giặc xâm cướp đến cung gươm sẵn sàng

Được mùa bản làng vui cười

Trẻ, già, trai, gái, mọi người múa ca

Thùy Linh (ST)